Openingsdebat BILT Gent & Embuild Oost-Vlaanderen: “Mensen kunnen hun euro maar één keer uitgeven: aan regeltjes of aan een groendak.”

Gent haalt zijn klimaatdoelen voor 2050 niet zonder een forse versnelling in renovatie, collectieve warmte en ontharding. Daarover waren stad, bouwsector, academische wereld en middenveld het eens tijdens het openingsdebat van BILT Gent (het vroegere Bis) en Embuild Oost-Vlaanderen. Over het hoe botsten de meningen: minder regels of net meer houvast, subsidies of slimme leningen, individuele of collectieve aanpak. Eén boodschap kwam bij elke spreker terug: de koers mag niet meer zwalpen.

Schepen van Wonen, Milieu, Klimaat en Energie Filip Watteeuw vatte zijn beleid in drie woorden samen: woningen, warmtepompen en bomen. Gent moet tegelijk veel meer bouwen en ontharden. Vandaag is 40 procent van de Gentse oppervlakte verhard, waarvan driekwart in private handen. Meer dan 12.000 gezinnen staan op de wachtlijst voor een sociale woning.

“We moeten heel veel bouwen en tegelijk ontharden. Dat is de opgave”, aldus Watteeuw. Voor de energietransitie zet hij in op collectieve oplossingen zoals warmtenetten: “Als we echt effect willen hebben en het haalbaar willen maken voor mensen, moeten we collectieve warmte zoeken.”

Bouwsector: “We willen en we kunnen, geef ons de ruimte”

Johan De Vlieger, CEO van Bostoen Group en voorzitter van Embuild Oost-Vlaanderen, legde de betaalbaarheid op tafel. Niet meer subsidies, maar een vlotter vergunningsbeleid en een halt aan de wildgroei van regels moeten renovatie goedkoper maken. Hij haalde de tarieven voor inname van het openbaar domein aan, die bij een renovatie in Gent kunnen oplopen tot meer dan 3.000 euro.

“Mensen kunnen hun euro maar één keer uitgeven: aan allerlei regeltjes of aan een groendak, niet aan beide”, zei De Vlieger. “Leg ons een resultaat op, maar laat de specialisten met decennia ervaring zelf kiezen hoe ze dat bereiken. Dan gaat het sneller en goedkoper.”

Opvallend: Watteeuw volgde de bouwsector in die resultaatsgerichte aanpak. “Ik heb als politicus en ecologist vaak meer bondgenoten gevonden bij ondernemingen dan bij politieke partijen”, zei de schepen. “Zorg dat je woning een bepaald EPC-niveau haalt, of dat er een bepaalde verhouding is tussen verhard en onverhard. Hoe je dat doet, laten we aan de ondernemers.”

Slimme leningen in plaats van subsidies

Volgens Watteeuw verdwijnt subsidiegeld, terwijl een rollend fonds blijft renderen. Gent leent krappe kopers geld om hun woning te renoveren. Bij verkoop vloeit dat geld met interest terug naar de stad. Die Gentse aanpak werd ondertussen door Vlaanderen overgenomen. Daarnaast wil de stad meer Europese financiering aanboren voor renovatie en klimaat.

Embuild: “Houd vast aan de renovatieplicht”

Caroline Deiteren, directeur-generaal van Embuild Vlaanderen, waarschuwde voor het zwalpende klimaatbeleid. “Voorspelbaarheid is essentieel voor gezinnen en bedrijven die moeten investeren.” Ze verdedigde de renovatieplicht bij aankoop, die sinds 2023 geldt. “Op dat sleutelmoment houden kopers rekening met een renovatiebudget. Zodra de plicht in vraag werd gesteld, stegen de prijzen van energieverslindende woningen weer.”

Deiteren pleit ook voor meer ruimte zonder extra grond: hoger bouwen en platte daken benutten voor groen, zonnepanelen en sociale functies. Voor de financiering wil ze met Embuild Vlaanderen werken aan publiek-private modellen. “Er is enorm veel geld in Vlaanderen, maar het wordt meestal geïnvesteerd in buitenlandse aandelen en projecten, niet in de uitdagingen hier.”

Wetenschap: “Gent ligt nog niet op schema voor 2030”

Jonas Meuleman, doctoraal onderzoeker aan de UGent, gaf Gent een stevige basis maar wees op de eigen klimaatmonitor: de stad ligt nog niet volledig op koers voor haar doelen van 2030. Het renovatieritme in Vlaanderen ligt rond 1 procent per jaar, ver onder de Europese ambitie van ongeveer 3 procent.

“De vraag is wat we verdubbelen, en voor wie”, zei Meuleman. Huurders hangen af van hun verhuurder, en in appartementsgebouwen moeten eigenaars collectief beslissen. Hij steunt vereenvoudiging, maar waarschuwt dat Europese omnibusvoorstellen vaak neerkomen op minder ambitie. “Simplificatie mag, zolang de richting behouden blijft.”

Nic Balthazar: “Behandel klimaat zoals defensie”

Filmmaker en klimaatactivist Nic Balthazar verwees naar een studie van De Vlaamse Waterweg. Bij een overstroming zoals in de Vesdervallei is Gent volgens die studie het meest kwetsbare gebied, met een geschatte schade van zo’n 3 miljard euro. “Dat geld betalen we sowieso. We kunnen het nu investeren in een groenere, leefbaardere en socialere stad.”

Balthazar riep op om klimaatinvesteringen net als defensie buiten de begroting te houden, en verwees naar Nederland, waar volledige woonblokken collectief worden gerenoveerd. “Dit moeten we depolitiseren. Het is de grootste opdracht waar de mensheid ooit voor heeft gestaan.”

Positieve verhalen

Tot slot hield Watteeuw een pleidooi voor hoop.

“We onderschatten de kracht van verhalen. Mensen kijken nu tegen een berg regels en technische zaken aan. Als politiek en bouwsector samen tonen dat een betaalbare, goede woning mogelijk is, gaan mensen mee.”

C: Joachim De Rous

Noot voor de redactie

Sprekers: Filip Watteeuw (schepen van Wonen, Milieu, Klimaat en Energie, Stad Gent), Caroline Deiteren (directeur-generaal Embuild Vlaanderen), Johan De Vlieger (CEO Bostoen Group en voorzitter Embuild Oost-Vlaanderen), Jonas Meuleman (doctoraal onderzoeker UGent), Nic Balthazar (film- en documentairemaker, schrijver en klimaatactivist).

Beeldmateriaal: [link naar foto’s van het debat]